Fırtınalar...

Taşkın nedir?

Yaygın olarak bilinen jeolojik tehlikelerden biri olan taşkın, aşırı yağış ve karların hızlı erimesi sonucunda karaların geçici olarak sular altında kalmasıdır. Taşkınının olma olasılığı diğer jeolojik tehlike türlerinden daha iyi tahmin edilebilir.

Taşkın nasıl olur?

Geçici olarak karaların sular altında kalması:
A) ehir yatağındaki suyun yatak sınırlarını aşması ile oluşan yüzey suyu sonucunda.
B) Aşırı yağış sonucunda.

İlk durumda; taşkınlar fırtınlar, heyelanlar, depremler tusunamiler doğal veya yapay barajların yıkılmasıyla oluşabilirler.

İkinci durumda, taşkınları oluşturan nedenler farklı olabilir. Bunlar, aşırı yağmurlar, kar yağışları ve kar erimeleri vb.'dir.

Taşkınlar pek çok meteorolojik faktorün tesadüfi çakışması ile oluşurlar, ancak insanoğlunun kanal bariyerlerini kullanması bu olayların sonuçları ve şiddeti üzerinde etkilidir.

Taşkınlar ne zaman ve hangi sıklıkta olurlar?

Taşkınlar, tüm Avrupa'da aşırı yağış ve ani kar erimeleri sonucunda olurlar. Kuzey Avrupa'daki taşkınlar, donmuş nehrin üzerindeki buzun eriyip, akması ve doğal veya yapay bir engelle karşılaşması sonucunda buzul barajlarındaki suyun yükselmesiyle oluşabilirler.

Taşkınlar iki ana kategoriye ayrılırlar:

• Kar erimeleri ve nehirler üzerindeki buzul barajlarının yıkılmalarının neden olduğı ilkbahar taşkınları.
• Çok miktarda ve ani yaz yağmurlarının neden olduğu yaz taşkınları.

Taşkınlar düzenli olarak nehir yatağında oluşan bir doğa olayıdır. Taşkınlar, insanların Asya ve Afrika'nın büyük nehir düzlüklerindeki ilk kalıcı yerleşimleri inşa ettikleri tarım devriminin başlangıcından beri insanoğlunun bu konudaki deneyimlerinin önemli bir parçası olmuşlardır. Assuan barajı inşa edilene kadar, Nil nehrinin ünlü taşkınları her yıl oluyordu. Avrupa'da, her on yılda bir hemen hemen büyük bir taşkın olur. Örneğin, 1994-1995 kışında su seviyelerindeki yükselme İtalya, Almanya, Belçika, Fransa ve Hollanda'yı etkilemiştir. 1997 yazında Odra nehiri yatağını aşmış ve Orta Avrupa'da çok önemli hasarlara neden olmuştur. Son olarak, 2002 yazında, Elbe ve Vltava nehirlerindeki taşkınlar Almanya ve Çek Cumhuriyeti'nde milyarlarca Euro hasara neden olmuştur. Meteorologlar ve hidrologlar 5, 10, 100 ve 1000 yıllık taşkın olaylarını kullanarak taşkın tahminleri yapabilmektedirler.

Son on yılda Orta ve Batı Avrupa'da meydana gelen büyük taşkınların çoğunluğu, taşkın sularının bentlerle yapay olarak sınırlanması, nehir yataklarının yapay olarak düzenlenmesi ve kentlerin taşkın düzlüklerine genişlemesi sonucunda olmuştur.

Taşkınların yaşamımızdaki etkileri nelerdir?

• Can kayıpları ve yapılar üzerindeki hasarlar.
• Kentlerin altyapı elemanlarındaki hasarlar.
• İçme suyu kaynaklarının kirlenmesi.
• İletişim hatlarındaki hasarlar.
• Endüstriyel, tarımsal ve ormanla ilgili üretimlerde, ayrıca çevrede oluşan hasarlar sonucu turizm gelirlerinde kayıplar veya ulaşım hatlarında meydana gelen aksamalar.
• Taşkın tehdidi altındaki alanlarda gayrimenkul değerlerinde azalma.
• Taşkın sonucu zarar gören yapılarla ilgili vergi kayıpları.
• Ölüm, yaralanma ve psikolojik travma sonucu üretim kapasitesinin azalması.

Bilim taşkınlarla nasıl başa çıkabilir?

• Çeşitli teknikler kullanılarak taşkına karşı duyarlı alanların belirlenmesi.
• Barajlar, taşkın duvarları ve/veya sediman kapanları ve bariyerler gibi mühendislik yapılarının inşası.
• Mühendislik yapılarının ve yerleşimlerin taşkınların gelişmeyeceği yerlerde planlanması.
• Taşkınlara karşı erken uyarı sistemlerinin kurulması.
• Ağaçlandırma.
• Nehir kanallarının hidrolik kapasitesinin arttırılması.
• Toplumun taşkınlar konusunda eğitilmesi.

Taşkın tahmini ve uyarı sistemleri başarılı bir şekilde taşkın zararlarının azaltılması için gerekli olan ilk işlemlerdir. Taşkın tahmin sistemleri; izleme, iletişim ve işleme teknolojilerindeki son gelişmelerin kullanımıyla ilerleme kaydetmiştir. Bu sistemler; çoğunlukla yağış tahminlerine, su akışı, vadiler ve nehir yataklarının uygun modellemelerine dayanırlar.  Radar teknolojisi ve modelleme yöntemleri kullanılarak, yağışlar ve yaratacağı sonuçlar daha hassas bir şekilde belirlenebilir. Taşkınlar, akarsu havzası yönetimi ve tahminlerdeki gelişmelerin birlikte değerlendirilmesiyle azaltılabilirler. Ayrıca, otoriteler yeterli bilgi kanalları yerleştirmeli ve vatandaşları zamanında uyarmak için güvenilir taşkın uyarı sistemleri sağlamalıdırlar.

SHIELD Sergilerinde sunulacak olan seçilmiş RTD Projeleri

      Heyelanlarla ilgili RTD projeleri için tıklayınız