Tsunamiler ...

Volkan Nedir ?

Volkanlar; magmanın, gazların ve diğer malzemelerin fışkırdığı yüzeydeki bacalardır. Bunlar özellikle tektonik plaka sınırlarında bulunmakla birlikte, sıcak manto yükselimlerinin yer kabuğunda kırıldığı sıcak fışkırma noktalarında da gözlenirler. Bazı volkanlar şiddetli bir şekilde püskürürken, bir bölümü ise daha yavaş bir şekilde patlarlar. Şiddetli şekilde patlayan voklanlar; zehirli gazlar, piroklastik akıntılar (sıcak kaya ve kül parçalarını içeren akıntılar), nuee ardantes-kızgın bulut (hızla hareket eden, aşırı derecede sıcak gaz bulutları ve ince taneli küller) ve çok büyük hacimde küller gibi   yaşamı ve çevreyi tehdit edici ürünler üretirler. Volkanların moloz akmaları, depremler, taşkınlar, heyelanlar ve yangınlar gibi diğer doğal tehlikeleri tetiklemesi de olağan ve yaygındır.

Volkanik patlamalar ne zaman olur ?

Kendisini çevreleyen katı durumdaki  kayalardan daha hafif olan ve magma adı verilen kayalar, gaz basıncının da etkisiyle, yüzeye doğru yükselirken yerkabuğundaki zayıf zonları kırabilirler. Bu durumda bir volkan patlaması meydana gelebilir ve magma ince ve hızlı şekilde akan türde ise, getirdiği gazlar kolayca kaçarak magma volkandan akar.  Eğer magma kalın ve vizkozitesi yüksekse, gazlar kolayca kaçamaz. Bu tür bir patlamada magma havada patlayarak tefra adı verilen parçacıklara ayrılır. Tefra, ince taneli külllerden ev boyutundaki bloklara kadar değişen parçalardan oluşabilir.

Pek çok volkan, patlamadan önce değişik şekilerde belirtiler gösterir. Herhangi bir volkan uyarı vermekesizin patlamasına rağmen, bazı olaylar bir sonraki patlamayla ilgili bazı göstergeler sunabilir.

Volkanik patlamaların etkileri nelerdir?

Lav akıntıları volkanizmanın en tipik göstergeleridir. Bazalt bileşimindeki lavlar 1m/gün'den 3 m/saniye'ye kadar değişen hızlarla akabilirler, ancak bunların insan yaşamını tehdit etme derecesi düşüktür. Lav akıntıları kaynağa yakın kesimlerde en yüksek hıza sahiptir ve kaynaktan olan uzaklık arttıkça, zeminle ve atmosferle olan temasları nedeniyle hızları azalır. Soğuma akınıtının katılaşmasına neden olabilir ve akıntı katılaşan malzemenin oluşturduğu kanalın içinde akmaya devam edebilir.
Domlaşma (kubbeleşme) volkanlarda ciddi bir sorun olabilir. Volkan bacasında katılaşan malzeme yukarı doğru itilmeye maruz kalır ve volkanın kanatlarında sıcak veya soğuk kaya çığı şeklinde çöker veya ciddi zemin deformasyonlarına ve stabilite (duyraysızlık) sorunlarına yol açabilir.
Şiddetli patlayan volkanlar ciddi boyutta tefra püskürmesi tehlikesine neden olurlar. Önemli miktarda volkan blokları ve bombaları püskürme merkezinin çevresinde 5 km çapında bir alanın içine düşerler.
Volkan külleri en fazla yayılan malzeme olup, tarım alanlarını kaplayabilir veya örtebilir, mahsulleri tahrip edebilir, şebekeleri ve makineleri tıkayabilir, mekanik aksamlarda ileri derecede yıpranmaya yol açabilir, hayvanların boğulmasına yüksek olmayan ve düz çatılarda aşırı yüklere neden olabilir.
Nuees ardentes-Kızgın bulutlar ("kor halindeki kızgın çığ"), 600⁰C sıcaklıktaki kül, toz ve gaz karışımından oluşan bulutlardır. Bunlar, 10 km uzaklığındaki mesafelere 100 km/saat'lik hızlarla akabilirler.
Daha geniş ve yönlenmiş şekilde olan ve havada asılı konumdaki kaya tozları ile gazlardan oluşan akıntılar kül akıntısı veya piroklastik akıntı olarak adlandırılırlar. Bunlar, 200 km/saat'lik bir hızla 2.5 km'ye kadar olan uzaklıklara akabilirler
Volkanik patlamalardan kaynaklanan hava kirlenmesi ve bununla ilgili riskler kül yayılımıyla sınırlı kılınamaz (örneğin, volkan küllerinin M.Ö. 79'da Pompei'deki kumsalda yaşayanların ölümüne neden olduğu düşünülmektedir).
Büyük patlamalar ayrıca, 8-16 km yükseklikteki troposfer ile stratosfer arasındaki sınıra ulaşan volkanic tozlar nedeniyle atmosferik değişimlere de neden olurlar.

Volkanik çamur, Japonca'da kullanılan bir sözcük olan lahar ile de ifade edilmekte olup, bunlar doğrudan patlamadan kaynaklanmışsa birincil, eğer başka nedenlerden dolayı ise ikincil lahar adı verilir. Laharlar volkanik patlama öncesinde, sırasında  veya sonrasında meydana gelebilirler ve sıcak veya soğuk malzemeden oluşabilirler. Volkanik patlamalar ilgili bölümde açıklanan tsunamilere de neden olabilirler.

Volkanların olumlu etkileri varmıdır?

Jeolojik zaman boyunca ve uzun süre sonrasında, volkanik patlamalar ile bunlarla ilişkili süreçlerden insanoğlu tarafından dolaylı ve doğrudan yararlanılabilmektedir.  Volkanizma ürünleri, tamamen  parçalanarak ve bozunarak yeryüzünde bazı verimli toprakları oluştururlar ve bu topraklardan medeniyetleri besleyecek  önemli miktarda gıda maddesi elde edilmektedir. Genç volkanlardaki ısıdan yararlanılarak jeotermal enerjinin yanı sıra, çoğu volkanların kök kısmıyla ilişkili bakır, altın, gümüş, kurşun ve çinko gibi metalik madenler  insanların kullandığı volkanizma ürünleridir

SHIELD Sergilerinde sunulacak olan seçilmiş RTD Projeleri

      Volkanlarla ilgili RTD projeleri için tıklayınız