Προχώρα στα Τσουνάμι...

Τι είναι τα Ηφαίστεια;

Ηφαίστεια είναι ανοίγματα στην επιφάνεια της γης μέσω των οποίων εξέρχονται μάγμα, αέρια και άλλα υλικά. Τα ηφαίστεια βρίσκονται κυρίως στα όρια των τεκτονικών πλακών, αλλά και σε περιοχές που ονομάζονται "θερμές κηλίδες" (hot spots), που αποτελούν θέσεις κάτω γήινο φλοιό όπου τον συναντούν ρεύματα θερμού υλικού από το μανδύα. Μερικά ηφαίστεια εκρήγνυνται βίαια, ενώ άλλα με πιο αργό ρυθμό. Τα εκρηκτικού τύπου ηφαίστεια μπορεί να δημιουργήσουν πολλές απειλές όπως π.χ. απελευθέρωση τοξικών αερίων, πυροκλαστικών ροών (ροών που περιέχουν κομμάτια πετρωμάτων και στάχτης), nuee ardentes (μεγάλης ταχύτητας κινούμενα σύννεφα που περιέχουν πολύ θερμά αέρια και λεπτή στάχτη) καθώς και μεγάλη σε όγκο ποσότητα στάχτης. Ένα σύνηθες φαινόμενο για τα ηφαίστεια είναι ότι προκαλούν άλλα είδη φυσικών καταστροφών: πυροκλαστικές ροές, πλημμύρες, κατολισθήσεις και πυρκαγιές αποτελούν μερικά από τα αποτελέσματα των ηφαιστειακών εκρήξεων.

Πότε λαμβάνουν χώρα οι ηφαιστειακές εκρήξεις;

Το λιωμένο πέτρωμα κάτω από φλοιό είναι γνωστό ως μάγμα. Αυτό είναι ελαφρύτερο από το περιβάλλον στερεό πέτρωμα, και έτσι εξαιτίας της άνωσης και της πίεσης των αερίων, οδηγείται προς τα πάνω και μπορεί να διεισδύσει μέσα σε ζώνες ασυνεχειών (ρήγματα) στο γήινο φλοιό. Έτσι ξεκινά μία ηφαιστειακή έκρηξη και, στην περίπτωση που το μάγμα είναι λεπτόρρευστο, αέρια μπορούν να διαφύγουν εύκολα από αυτό προκαλώντας την έξοδο του μάγματος από το ηφαίστειο. Αν το μάγμα είναι παχύρευστο, τα αέρια δεν μπορούν να διαφύγουν εύκολα από το ηφαίστειο. Έτσι η πίεση αυξάνεται μέχρι τα αέρια να βρουν δίοδο διαφυγής βίαια. Σε αυτό το είδος ηφαιστειακής έκρηξης, το μάγμα εκρήγνυται και σπάζει σε κομμάτια που ονομάζονται τέφρα. Η τέφρα μπορεί να διακυμαίνεται σε μέγεθος από πολύ μικρά σωματίδια στάχτης μέχρι ογκόλιθους μεγέθους σπιτιού.

Τα περισσότερα ηφαίστεια παρουσιάζουν διάφορα είδη πρόδρομων φαινομένων πριν ξεκινήσουν οι εκρήξεις. Αν και μία βίαιη ηφαιστειακή έκρηξη μπορεί να λάβει χώρα χωρίς προειδοποίηση, συνήθως μερικά πρόδρομα φαινόμενα προηγούνται της ηφαιστειακής έκρηξης.

Ποιο είναι το αποτέλεσμα των ηφαιστειακών εκρήξεων;

Οι ροές λάβας αποτελούν τις πιο χαρακτηριστικές εκδηλώσεις ηφαιστειότητας. Η βασαλτικής σύστασης λάβα μπορεί να ρέει με ταχύτητες που ποικίλουν από λιγότερο από 1 μέτρο ανά ημέρα, έως και 3 μέτρα ανά δευτερόλεπτο, αλλά στην τελευταία περίπτωση η απειλή για ανθρώπινες ζωές είναι μικρότερη. Η λάβα ρέει γρηγορότερα κοντά στην πηγή της και προοδευτικά ελαττώνεται η ταχύτητα της σε μεγαλύτερες αποστάσεις, καθώς ψύχεται όταν έρχεται σε επαφή με το έδαφος και την ατμόσφαιρα. Η ψύξη μπορεί να προκαλέσει την πήξη της λάβας επιφανειακά και η ροή μπορεί να συνεχίζεται κάτω από αυτή και μέσα από σωλήνες λάβας.
Η ανύψωση της επιφάνειας μπορεί να αποτελέσει σημαντικό πρόβλημα στα ηφαίστεια. Υλικό το οποίο έχει στερεοποιηθεί στον ηφαιστειακό κρατήρα αναγκάζεται να κινηθεί προς τα πάνω και μπορεί τελικά να καταρρεύσει στις πλαγιές του ηφαιστείου με τη μορφή μίας θερμής ή ψυχρής κατολίσθησης, ή μπορεί να προκαλέσει σοβαρές εδαφικές παραμορφώσεις και προβλήματα αστάθειας.
Τα ηφαίστεια που εκρήγνυνται με βίαιο τρόπο θέτουν σοβαρό κίνδυνο λόγω εκτόξευσης τέφρας. Κομμάτια λάβας και ηφαιστειακές βόμβες μπορεί να πέσουν σε σημαντικές ποσότητες μέσα σε μία ακτίνα 5 km από το ηφαιστειακό κέντρο.
Η ηφαιστειακή στάχτη συνήθως απλώνεται σε μεγάλη έκταση και μπορεί να καλύψει ή να θάψει αγρούς, να καταστρέψει καλλιέργειες, να φράξει αποχετεύσεις και μηχανήματα, να προκαλέσει φθορά σε μηχανολογικά αντικείμενα, να προκαλέσει το θάνατο λόγω ασφυξίας και να συσσωρεύσει μεγάλο βάρος σε στέγες.
Τα Nuees ardentes αποτελούν σύννεφα στάχτης, σκόνης και αερίου σε θερμοκρασία 6000 C. Με τη μορφή επιφανειακών ροών, τα nuees μπορεί να ρέουν μέχρι τα 100 χιλιόμετρα ανά ώρα και για αποστάσεις μέχρι τα 10 χιλιόμετρα.
Μία μεγαλύτερη, περισσότερο κατευθυντική μορφή nuee, που περιέχει αιωρούμενα κομμάτια πετρωμάτων και αερίων, είναι γνωστή ως ροή τέφρας ή πυροκλαστική ροή, και μπορεί να ταξιδεύει με ταχύτητα 200 χιλιόμετρα ανά ώρα για αποστάσεις μέχρι τα 25 χιλιόμετρα.
Η μόλυνση του ατμοσφαιρικού αέρα και οι κίνδυνοι που προκύπτουν από αυτή δεν περιορίζεται σε εκπομπές στάχτης καθώς μπορεί να επίσης να απελευθερωθούν δηλητηριώδη αέρια (για παράδειγμα πιστεύεται ότι σκότωσαν τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο στην Πομπηία το 79 μ. Χ.)
Οι μεγάλες εκρήξεις μπορεί επίσης να προκαλέσουν τροποποίηση της ατμόσφαιρας με την μορφή ηφαιστειακών λεπτών στερεών σωματιδίων στην τροπόσφαιρα, η οποία βρίσκεται σε υψόμετρα 8-16 χιλιόμετρα.

Οι ηφαιστειακές λασποροές ονομάζονται και λαχάρ (ιαπωνική λέξη) και ταξινομούνται ως πρωτογενή όταν προκύπτουν άμεσα από την ηφαιστειακή έκρηξη και δευτερογενή αν υπάρχουν άλλες αιτίες. Μπορεί να λάβουν χώρα οποιαδήποτε στιγμή πριν, κατά τη διάρκεια ή μετά από μία έκρηξη και μπορεί να περιέχουν από θερμό ή ψυχρό υλικό. Τέλος, οι ηφαιστειακές εκρήξεις μπορεί να προκαλέσουν και tsunamis.

Υπάρχουν θετικές επιπτώσεις που προκύπτουν από την ηφαιστειακή δραστηριότητα;

Σε βάθος χρόνου κοι ηφαιστειακές εκρήξεις και οι σχετικές διαδικασίες ωφέλησαν άμεσα και έμμεσα την ανθρωπότητα. Τα ηφαιστειακά υλικά τελικά αποσαθρώνονται και δημιουργούν μερικά από τα πιο εύφορα εδάφη στη Γη, η καλλιέργεια των οποίων παρήγαγε άφθονη τροφή και στήριξε αρχαίους πολιτισμούς. Οι άνθρωποι χρησιμοποιούν επίσης ορισμένα ηφαιστειακά προϊόντα, εκμεταλλεύονται την εσωτερική θερμότητα η οποία συνδέεται με πρόσφατα ηφαιστειακά συστήματα (γεωθερμική ενέργεια), ενώ τα περισσότερα μεταλλεύματα (χαλκός, χρυσός, ασήμι, μόλυβδος, ψευδάργυρος κλπ) συνδέονται με το μάγμα που βρισκόταν βαθιά μέσα στις ρίζες ανενεργών πλέον ηφαιστείων.

Επιλεγμένα ερευνητικά έργα που θα παρουσιαστούν στις εκθέσεις του SHIELD

      Κάντε κλικ εδώ για να δείτε τα σχετικά με τα ηφαίστεια ερευνητικά έργα.